Các công cụ AI ngày càng dễ dàng tạo ra bản sao số của người đã mất, khiến vấn đề quyền riêng tư và đạo đức ngày càng nhức nhối. Việc đưa điều khoản "không cho phép AI phục sinh" vào di chúc hiện gặp thách thức, khi luật pháp còn bỏ ngỏ và công nghệ phát triển nhanh chóng.

AI ghost và vấn đề bản sao số của người đã khuất

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) cho phép tạo ra AI ghost hoặc grief bot, các bản sao số dựa trên văn bản, giọng nói hoặc hình ảnh của người đã mất. Những công cụ này giúp người dùng trò chuyện và duy trì cảm giác tương tác với người thân, nhưng cũng vấp phải phản đối mạnh mẽ do tiềm năng xâm phạm quyền riêng tư và tâm lý của người sống.

AI tạo bản sao số bằng dữ liệu cá nhân

AI có thể tạo ra bản sao số chỉ từ các dữ liệu có sẵn như tin nhắn, giọng nói hoặc hình ảnh.
Nhiều trường hợp bản sao được tạo ra mà gia đình hoặc chính người đã mất không hề hay biết hay đồng ý.
Các nền tảng AI phổ biến có khả năng mô phỏng tự nhiên cả về văn bản lẫn video.

Những mối lo về quyền riêng tư và tâm lý

Bản sao số tạo cảm giác gần gũi với người đã khuất nhưng có thể làm gián đoạn tiến trình vượt qua mất mát.
Dữ liệu của người chết dễ bị lợi dụng, xâm phạm, hoặc thậm chí dẫn tới đánh cắp danh tính số.
Sự xuất hiện AI ghost trong các tình huống nhạy cảm (như phát biểu tại tòa) cũng gây tranh cãi xã hội.

Các giải pháp phòng ngừa AI ghost trong soạn di chúc

Xu hướng soạn di chúc cấm "AI resurrection" (phục sinh số) ngày càng được quan tâm, nhất là khi công nghệ và pháp lý chưa theo kịp. Tuy nhiên, việc này hiện đối mặt nhiều thử thách.

Khó khăn trong đưa "cấm AI ghost" vào di chúc

Luật hiện hành tại nhiều nơi chưa quy định về quyền ngăn chặn tạo bản sao số không thương mại sau khi mất.
Các văn bản như Power of Attorney (ủy quyền) và di chúc mới chỉ có thể kiểm soát tài khoản số, chưa trực tiếp quản lý dữ liệu AI replica.
Quyền sở hữu trí tuệ, hợp đồng hoặc tài sản số có thể phát sinh tranh chấp nếu bản sao bị tạo trái phép.
Những người nổi tiếng có quy định bảo vệ khác so với người dùng thông thường.
Nhiều chuyên gia lập di chúc vẫn chưa sẵn sàng tư vấn về chủ đề AI ghost.

Khuyến nghị và giải pháp từ chuyên gia

Có thể dự thảo điều khoản ngăn ủy quyền cung cấp dữ liệu số của mình cho AI sau khi mất.
Đưa nội dung cấm AI ghost vào di chúc, trust hoặc văn bản ủy quyền là bước chủ động cần thiết.
Chuyên gia đề xuất bổ sung quyền "xóa dữ liệu sau khi qua đời" giúp gia đình hoặc người được ủy quyền nắm quyền kiểm soát trong thời đại số.
Vẫn chưa có hướng dẫn chung hoặc luật cụ thể, nên các yêu cầu này khi gặp tranh chấp, khả năng cao sẽ phải được tòa phán quyết dựa trên di chúc và pháp luật hiện thời.

Khía cạnh đạo đức và ảnh hưởng cộng đồng

Tranh luận về sử dụng AI tạo grief bot

Một số người đã phát triển grief bot mà không xin ý kiến người đã mất, gây nhiều suy tư về tính cách và sự thật trong bản sao.
Các nền tảng AI như ChatGPT giờ cho phép tạo grief bot dễ dàng, làm dấy lên làn sóng tranh luận về tác động tâm lý và an toàn dữ liệu.
Trước bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, vấn đề cân bằng giữa lợi ích của người sống và quyền của người đã mất là thách thức còn bỏ ngỏ.

Công nghệ AI có khả năng phục vụ nhu cầu cảm xúc nhưng cũng đặt ra nhiều tranh cãi về quyền riêng tư, đạo đức và luật pháp. Việc bổ sung quyền "xóa dữ liệu sau khi qua đời" vào di chúc đang được đề xuất như một giải pháp chủ động, dù còn nhiều vướng mắc cần hoàn thiện trong tương lai.

Nội dung về "quyen-rieng-tu-so"