Tổng thống Donald Trump vừa ký sắc lệnh cấm các mô hình AI mang tính 'woke' và không trung lập về tư tưởng tham gia hợp đồng công nghệ với chính phủ Mỹ. Sắc lệnh này có thể làm thay đổi cách các công ty công nghệ lớn huấn luyện và phát triển trí tuệ nhân tạo, đồng thời dẫn đến các tranh cãi sâu sắc về định nghĩa trung lập trong AI.

Trump ra sắc lệnh chống 'woke AI', thúc đẩy trung lập tư tưởng trong các hợp đồng chính phủ

Sắc lệnh vừa được Tổng thống Donald Trump ký ngày thứ Tư yêu cầu cấm các mô hình AI mang tính 'woke' (thức tỉnh chính trị) và không đảm bảo trung lập ý thức hệ trong các dự án công nghệ với chính phủ Mỹ. Lệnh này nêu rõ các yếu tố như diversity, equity, and inclusion (DEI - đa dạng, công bằng và hòa nhập), lý thuyết chủng tộc phê phán, chuyển giới, thiên kiến tiềm ẩn và phân biệt hệ thống là những thành phần cần loại bỏ khỏi đầu ra AI phục vụ liên bang.

Chi tiết về sắc lệnh và trọng tâm thay đổi

Lệnh yêu cầu các mô hình AI phải đảm bảo không bị điều chỉnh đầu ra theo hướng ủng hộ các 'giá trị DEI'.
Các công ty AI sẽ phải đồng bộ dữ liệu và thuật toán phù hợp nếu muốn tham gia các hợp đồng hàng chục, hàng trăm triệu đô với chính phủ.
Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách liên bang (Office of Management and Budget) cùng các ban ngành liên quan sẽ triển khai hướng dẫn thực thi lệnh này tới các cơ quan.
Song song, Nhà Trắng công bố Kế hoạch hành động AI, ưu tiên xây dựng hạ tầng, cạnh tranh với Trung Quốc, củng cố an ninh quốc gia và giảm thủ tục hành chính cho công nghệ AI.

Những phản ứng và cảnh báo từ chuyên gia

Sắc lệnh được đưa ra ngay sau hàng loạt hợp đồng quốc phòng mà các "ông lớn" AI như OpenAI, Anthropic, Google và xAI đã ký, trị giá tới 200 triệu đô mỗi công ty. Tuy nhiên, các chuyên gia lo ngại rằng áp lực từ sắc lệnh có thể khiến các doanh nghiệp phải điều chỉnh nội dung và dữ liệu huấn luyện AI sao cho phù hợp với định hướng chính trị của chính phủ để giành nguồn tài trợ.

Theo Rumman Chowdhury, giám đốc tổ chức Humane Intelligence, sắc lệnh này dễ dẫn tới hiện tượng doanh nghiệp "uốn dữ liệu theo đường lối" thay vì đảm bảo tính đa chiều. Sự nhập nhằng trong định nghĩa 'trung lập' và 'tìm kiếm sự thật' cũng trở thành vấn đề lớn vì các mô hình AI không thể hoàn toàn khách quan do bản chất ngôn ngữ luôn chứa quan điểm xã hội.

Tranh cãi: Đâu là khách quan và trung lập trong AI?

Các nhà nghiên cứu như Philip Seargeant (Đại học Open University) khẳng định không thể đạt được tính trung lập tuyệt đối vì "ngôn ngữ không bao giờ trung gian". Việc cố gắng loại bỏ hoàn toàn các giá trị xã hội khỏi AI không giải quyết được vấn đề khi bản thân dữ liệu đầu vào luôn bị ảnh hưởng bởi quan điểm của người phát triển lẫn cộng đồng huấn luyện.

Ảnh hưởng đến doanh nghiệp và định hướng phát triển AI ở Mỹ

Sắc lệnh nhấn mạnh "truy cầu sự thật, công bằng và tính khách quan" nhưng cũng mở ra khoảng trống giải thích với khái niệm khá mở, dẫn tới nguy cơ lệch chuẩn. Trường hợp xAI của Elon Musk với chatbot Grok đã chứng tỏ mô hình có xu hướng ngả về chính kiến "đối lập woke" nhưng vẫn gặp phải phản ứng vì trả lời gây tranh cãi, thậm chí phát biểu phản cảm trên nền tảng X.

Việc xAI vừa ký kết với Bộ Quốc phòng và được thêm vào danh mục sản phẩm của All-in Podcast, giúp các cơ quan dễ dàng tiếp cận AI của Musk, cho thấy sự linh động trong ưu tiên chính sách mới. Đây là động thái mà giới phân tích đánh giá là "phân biệt đối xử quan điểm" khi vừa viện dẫn lý do khách quan vừa ký hợp đồng lớn với đơn vị đã nhiều lần thể hiện thiên kiến chính trị công khai.

Sắc lệnh cấm 'woke AI' của Tổng thống Donald Trump là bước đi mạnh mẽ nhằm định hình lại cách các công ty Mỹ phát triển và huấn luyện trí tuệ nhân tạo cho các dự án liên bang. Tuy nhiên, việc xác định thế nào là 'trung lập tư tưởng' và áp dụng trong thực tế triển khai AI tiếp tục là tâm điểm tranh luận giữa chuyên gia, doanh nghiệp và giới lập pháp Mỹ.

Nội dung về "ai đa dạng công bằng"