Các chương trình AI residency tại nhiều trung tâm nghệ thuật và công nghệ đang tạo cơ hội cho nghệ sĩ tiếp cận AI, thử nghiệm sáng tạo mới, đồng thời định hình lại cách xã hội và ngành pháp lý nhìn nhận nghệ thuật do AI tạo ra.
AI residency: Nơi nghệ sĩ và công nghệ hội tụ
Tại một buổi triển lãm ở Copenhagen, khách tham quan đã gặp gỡ Huk — một mãnh hổ do AI điều khiển, có khả năng tương tác và kể những câu chuyện cá nhân hóa. Tác phẩm này của nghệ sĩ Bolivian Australian Violeta Ayala được thực hiện trong khuôn khổ residency tại Mila, trung tâm nghiên cứu AI hàng đầu thế giới. Các chương trình residency thường được tổ chức bởi phòng thí nghiệm công nghệ, viện bảo tàng hoặc trung tâm học thuật, giúp nghệ sĩ tiếp cận công cụ, nguồn lực máy tính và chuyên gia để thử nghiệm với AI.
AI residency thúc đẩy sáng tạo và tư duy mới
- Cho phép nghệ sĩ tự do phát triển các tác phẩm nghệ thuật cùng AI.
- Các residency đang lan rộng với sự tham gia của nhiều viện lớn như Max Planck Institute, SETI Institute.
- Tác phẩm của nghệ sĩ AI residency từng xuất hiện tại Museum of Modern Art (New York), Centre Pompidou (Paris).
- Villa Albertine (Pháp-Mỹ) phát động đường hướng AI riêng, cung cấp 4 suất residency/năm cho nghệ sĩ AI.
Phát triển cộng đồng và đối thoại đa chiều về AI Art
Theo Mohamed Bouabdallah (giám đốc Villa Albertine), mục tiêu là ưu tiên tư duy sáng tạo của nghệ sĩ, không đơn thuần là sản phẩm. Residency giúp tìm hiểu sâu về ý định, tác quyền và ý nghĩa nghệ thuật khi ứng dụng AI. Những chương trình này đồng thời thúc đẩy cộng đồng nghệ thuật tham gia tranh luận về giá trị và rủi ro của AI.
AI Art và vấn đề tác quyền, nhận thức xã hội
Cuộc tranh luận về tác quyền và quyền lợi nghệ sĩ
Vấn đề bản quyền trong AI art vẫn là chủ đề gây nhiều tranh cãi. Các vụ kiện giữa nghệ sĩ và doanh nghiệp phát triển AI như Stability AI hay Midjourney đang đặt ra câu hỏi: Mô hình AI sử dụng dữ liệu huấn luyện là tác phẩm có bản quyền hay không? Quyết định của tòa án có thể bị ảnh hưởng bởi phản ứng xã hội và định kiến văn hoá về "nghệ thuật máy." Kinh nghiệm lịch sử với piano roll (1908) từng khiến luật bản quyền Mỹ phải sửa đổi về quyền cơ học.
Vai trò của AI residency trong bình thường hoá AI Art
- Các chương trình residency giúp xã hội làm quen, dần chấp nhận thẩm mỹ nghệ thuật của AI.
- AI residency tạo không gian cho nghệ sĩ tranh luận về cảm hứng, đạo nhái và sở hữu trí tuệ trong nghệ thuật công nghệ.
- Nghệ sĩ như Violeta Ayala nhìn nhận AI residency là nơi thử nghiệm, phản biện và sáng tạo giải pháp thay thế cho hệ sinh thái AI truyền thống.
AI residency ngày càng trở thành nền tảng quan trọng, tạo điều kiện cho nghệ sĩ khám phá khả năng sáng tạo cùng AI trong khi xây dựng đối thoại và nhận thức mới về nghệ thuật công nghệ. Tuy vấn đề tác quyền và quyền lợi vẫn là thách thức, nhưng AI residency đang góp phần thay đổi góc nhìn của xã hội về AI Art.